Czy świadome, uważne przebywanie w lesie może zmieniać nasze postawy wobec przyrody? Wyniki najnowszej pracy magisterskiej Alicji Jeznackiej z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego pokazują, że tak.
Badanie zostało zrealizowane we współpracy z przewodniczkami Polskiego Towarzystwa Kąpieli Leśnych i Terapii Leśnej, które organizowały i prowadziły sesje kąpieli leśnych w ramach projektu.
Czy las może zmieniać nasze postawy?
Celem projektu było sprawdzenie, czy udział w kąpieli leśnej wpływa na więź człowieka z naturą oraz na postawy prośrodowiskowe.
W badaniu uczestniczyło 175 osób. Jedna grupa licząca 86 osób brała udział w prowadzonych przez przewodniczki PTKLiTL kąpielach leśnych, natomiast grupa kontrolna – 89 osób – nie uczestniczyła w żadnej interwencji. Uczestnicy wypełniali ankiety przed i po badaniu, a część z nich również miesiąc później, co pozwoliło sprawdzić trwałość efektów.
W ankietach mierzono m.in. wskaźnik więzi z naturą – Nature Relatedness (NR) oraz Willingness to Sacrifice (WTS) – gotowość do podejmowania poświęceń dla dobra środowiska (np. deklaracja udziału w działaniach proekologicznych). Równolegle kontrolna grupa wypełniła te same kwestionariusze. Takie rozwiązanie pozwoliło porównać zmiany w obu grupach.
Z ramienia Towarzystwa swoją wiedzą i doświadczeniem badania wsparły: Aleksandra Biernacka, Joanna Ciepielewska, Joanna Dziopa, Katarzyna Grabka, Małgorzata Kotlicka, Paulina Patro, Anna Pilarska i Katarzyna Simonienko.
Dzięki współpracy wykwalifikowanych przewodniczek, badanie zostało przeprowadzone w oparciu o specjalnie przygotowany scenariusz kąpieli leśnej, podczas której przewodniczki prowadziły ćwiczenia sensoryczne. Wypracowane w celu badania uniwersalne procedury zapewniły porównywalne warunki badania dla wszystkich uczestników biorących udział w wydarzeniach, dzięki czemu zminimalizowano ryzyko błędów badawczych.
Kąpiel leśna zwiększa poczucie więzi z naturą
Najważniejszym rezultatem badań było wyraźne zwiększenie poczucia więzi z naturą u osób uczestniczących w kąpielach leśnych. Badanie wykazało również wzrost gotowości do podejmowania działań i wyrzeczeń na rzecz ochrony środowiska.
Warto zauważyć, że wzrost tych wskaźników dotyczył przede wszystkim osób, które po raz pierwszy uczestniczyły w kąpieli leśnej. U osób doświadczonych – które już wcześniej brały udział w shinrin-yoku – „poziom badanych zmiennych nie uległ zmianie”. Najprawdopodobniej efekt “świeżości doświadczenia” miał większe znaczenie niż u osób, które kąpiel leśną znają już z wcześniejszych praktyk. Sugeruje to, że już pojedyncze doświadczenie głębokiego i świadomego kontaktu z przyrodą może znacząco wpłynąć na sposób, w jaki postrzegamy naturę i własną relację z nią.
W grupie kontrolnej, która nie korzystała z kąpieli leśnych, nie zaobserwowano istotnych zmian w żadnym z badanych wskaźników. Spójne wyniki między pomiarami w grupie kontrolnej potwierdziły, że zmiany w grupie eksperymentalnej były efektem samego udziału w leśnym doświadczeniu, a nie np. statystycznego błędu czy tendencji badania.
Kolejny krok w rozwoju kąpieli leśnych w Polsce
Od wielu lat badania naukowe pokazują, że kontakt z przyrodą wspiera zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka. Coraz częściej pojawia się jednak pytanie, a nawet wątpliwości czy relacja działa również w drugą stronę – czy doświadczenia w naturze mogą zwiększać troskę o środowisko i skłaniać do bardziej odpowiedzialnych postaw.
Wyniki pracy Alicji Jeznackiej dostarczają kolejnych argumentów wskazujących, że tak właśnie się dzieje. Kąpiel leśna nie jest jedynie formą relaksu. To proces budowania uważnej, emocjonalnej i osobistej relacji z przyrodą. A kiedy człowiek czuje się częścią natury, również częściej dostrzega potrzebę jej ochrony.
Nauka dla natury
Przeprowadzone badanie jest doskonałym przykładem wartości współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym a praktykami terapii i edukacji leśnej. Dzięki zaangażowaniu przewodniczek PTKLiTL możliwe było przeprowadzenie projektu w warunkach odpowiadających rzeczywistym sesjom kąpieli leśnych. Z poszanowaniem granic natury, uważnością na potrzeby uczestników oraz zgodnie z ideą budowania autentycznej relacji człowieka z przyrodą. To właśnie takie partnerstwo pozwala nie tylko rozwijać wiedzę naukową, ale także jednoznacznie pokazywać, że głęboki kontakt z naturą może wspierać zarówno dobrostan człowieka, jak i postawy sprzyjające ochronie środowiska.
Dla naszego Towarzystwa to szczególnie ważne. Mamy ogromną nadzieję, że rozwój kąpieli leśnych w Polsce będzie opierać się zarówno na praktyce, jak i na rzetelnych dowodach naukowych, zebranych w sposób odpowiedzialny i etyczny. Każde kolejne badanie oparte na doświadczeniu głębokiego kontaktu z naturą pomaga lepiej zrozumieć, w jaki sposób świadome przebywanie w naturze wpływa na człowieka i jakie może mieć znaczenie dla budowania społeczeństwa bardziej wrażliwego na potrzeby środowiska.
W świecie, w którym coraz więcej osób doświadcza oddalenia od natury, wyniki przeprowadzonego badania pokazują, że czas spędzony w lesie może być czymś więcej niż odpoczynkiem. Może stać się początkiem głębszej relacji z przyrodą, która sprzyja zarówno dobrostanowi człowieka, jak i ochronie świata naturalnego.
O autorce badań
Alicja Jeznacka jest absolwentką Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Badania zostały przeprowadzone w ramach pracy magisterskiej poświęconej wpływowi kąpieli leśnych na więź z naturą i postawy prośrodowiskowe. Projekt stanowi jeden z niewielu w Polsce eksperymentalnych projektów badawczych analizujących wpływ kąpieli leśnych na stosunek człowieka do środowiska naturalnego.